โคขาวลำพูน

เป็นโคพื้นเมืองที่เกิดจากฝีมือของชาวบ้านและผลงานที่มีการพัฒนาสายพันธุ์มานานกว่า 100 ปีแล้ว เลี้ยงกันในจังหวัดลำพูนและเชียงใหม่และมีการแพร่กระจายไปยังจังหวัดลำปาง พะเยา เชียงราย เกิดขึ้นมาได้อย่างไรโดยยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนเลย ลักษณะของสายพันธุ์นี้คือ เขาและกีดเท้ามีสีน้ำตาลส้ม ขอบตาและเนื้อจนูกนั้นมีสีชมพูส้มและขนพู่หาง สีขาวไม่มีเหนียงสะดือ ขนาดเหนียงคอปานกลางไม่พับย่นมากเหมือนกับ โคบราห์มัน น้ำหนักโดยแรกเกิด 18 กิโลกรัม น้ำหนักหย่านมเมื่ออายุ 200 วันเฉลี่ย 122 กิโลกรัม น้ำหนักโตเต็มที่เพศผู้ 350-450 กิโลกรัม เพศเมียนั้น 300-350 กิโลกรัม อายุเมื่อให้ลูกตัวแรก2.5 ปีระยะการอุ้มทอง 290-295 วัน โดยห่างช่วงการให้ลูกโดยประมาณ 460 วัน  บางท่านก็ได้เล่าเรื่องโคสายพันธุ์นี้ด้วยว่า เกิดจากการกลายพันธุ์ของโคพื้นเมืองในสมัยพระนางจามเทวี ผู้ครองนครหริภุญไชยพระองค์แรก เมื่อ 1,340 กว่าปีมาแล้วและเป็นสัตว์คู่บารมีของชนชั้นปกครอง ในสมัยนั้นใช้ลากเกวียน แต่หริภุญไชยก็ล่มสลายตั้งแต่ ครั้งเมื่อพ่อขุนเม็งรายมหาราชยึดครอง อีกทั้งเป็นเมืองร้าง สมัยพม่าครองเมือง ช่วงกรุงศรีอยุธยาแตกครั้งที่ 2 พ.ศ. 2310     ในตำราฝรั่งบางเล่มก็ได้กล่าวเรื่องราวเรื่องนี้ด้วยว่า ต้นตระกูลของโคพื้นเมืองในภาคพื้นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้น่าจะเป็นโคยุโรปที่ไม่มีหนอก ซึ่งต่อมาถูกผสมข้ามโดยโคอินเดียที่มีหนอกเพราะโคในภูมิภาคนี้ส่วนใหญ่จะมีลักษณะของทั้งยุโรปและโคอินเดียรวมกัน คือมีเหนียงคอสั้น หน้าผากแบนและหูเล็กแบบโคยุโรปมีหนอกแบบโคอินเดีย